Baanwachtershuis opZ

Baanwachtershuisje op schaal Z

Wie geluk had heeft hem mee gekregen op de beurs in Houten: een baanwachtershuisje of Blockstelle. Nu moet je hem alleen nog bouwen. Hij is weliswaar klein, maar er kan veel fout gaan. Het is dus wel slim om dit artikel eerst te lezen. Bekijk ook in de galerie stap voor stap de bouw van het baanwachtershuisje.

Baanwachtershuisje op schaal Z

Eerst even goed doorlezen

Op de keper beschouwd is het aanbod aan kleine gebouwtjes opZ nogal beperkt, tenminste als je ze wil gebruiken bij een spoorweg-overgang of als baanwachtershuisje. Commercieel gezien is het tenslotte altijd leuker om een lekker groot station aan te bieden. Maar het aantal voorbeelden voor dit soort gebouwtjes is legio. Als je een leuke blikvanger zoekt wil je wat bijzonders hebben voor jouw epoche. Dat kan een hypermoderne zijn als je met bovenleiding rijdt, maar natuurlijk ook een leuke klassieker uit periode I die de tijd heeft overleefd. Dat is hier het geval.

Hij is afgeleid van baanwachters-huisjes die je in de buurt van Koblenz en Cochem vroeger langs het spoor vond (Lehmen, Koblenz-Trier), zo'n echt Hans en Grietjehuisje, alleen niet eetbaar. Het is een vakwerkhuisje uit het stoomtijdperk (ca 1880) met een leien wolfsdakje waarop je ook nog een weervaantje kan zetten en andere leuke details. Het prettige op je baan is dat het ook nog eens ultra weinig ruimte inneemt, zodat je er meerdere varianten op kan maken. Het huisje wordt gebouwd op een natuurstenen basis met een betonnen trapje ervoor. Zo komt de baanwachter op de hoogte waarbij de machinist hem goed kan zien.

Baanwachtershuisje op schaal Z

Dan van start gaan

In het pakketje bevinden zich verschillende materialen met een eigen karakter. Kijk het maar eens even door om er vertrouwd mee te raken.
De wanden zijn voorbedrukt, grapje, in Z-vorm! Je kunt ze zo al gebruiken of er vakwerk op plakken met de bruine sprietjes die er bij zitten. De echte purist kan ook reepjes fineer snijden, maar 0,6mm resp 0,8mm is nog behoorlijk lastig. Het dak is van pannetjes op grijs karton geprint. De basis is van beton en op grijsbruin karton geprint. Die wordt straks bekleed met steentjes op bruin karton net als de schoorsteen. De ramen zijn geprint op inkjet sheet. De voordeur is van fotokarton net als de diverse bordjes waaruit je kunt kiezen. Voor de pinakels kun je afgeknipte speldenkoppen gebruiken.

Gereedschap sprokkelen

- Breekmes + (stalen) lineaal

- Borduur- of klein, puntig schaartje+oude schaar

- Puntpincet (zo'n lange)

- Hout- of boekbinderslijm

- Secondelijm superglue (gel)

- Boortje ca 2mm

Lijmtip

plaklipjes zijn opZ storend, dus afwezig.
Er zijn twee specifieke methoden om te lijmen:
1 kopse kanten worden gelijmd met superglue gel
2 vlak-op-vlak wordt bestreken met houtlijm
(bij voorbeeld het versterken van een onderdeel)
Gebruik in alle gevallen weinig lijm. Veel superglue bindt ook veel trager af en veel houtlijm maakt droge bulten.

Ramen lijmen:
Bij transparante ramen de ruwere printkant lijmen:
Dat is de kant waarop de letters ongespiegeld zijn.
let op! breng superglue aan op de achterkant van de muuropening,
niét op het glas.

Basis

Wie dat nooit heeft gedaan kan eerst bij tipZ: rillen & snijden doornemen. Snijdt dan de sokkeldelen uit. De schoorsteen volgt pas later. Meteen valt op dat aan dit bouwplaatje geen plaklipjes zitten. Die zijn op deze schaal storend omdat je ze vaak niet scherp genoeg kunt vouwen.

04 lijm temmenWie weinig lijmervaring heeft kan eerst bij TipZ: lijm temmen lezen. De twee soorten lijm, superglue en houtlijm, zijn met kleur aangegeven. Lijm één voor/zijkant op de basis met de deuropening (hapje eruit) aan de voorkant. De zijkant is 0,5mm korter dan de voorkant. Kijk goed vooruit, want je moet ze straks gelijkmatig over de basis verdelen, anders steekt er één kant uit. Aan de kop van de zijkant lijm je straks de andere achter/zijkant op de basis zodat een vierkant doosje ontstaat. De voor en achterkant overlappen dus de zijkanten.

Baanwachtershuisje op schaal Z

Van dit karton houd je snijresten over. Daarvan kun je eventueel smalle reepjes snijden om de sokkel vanbinnen te versterken. Let wel op dat ze niet boven de deuropening uitsteken. Snijdt nu de vloer uit en pas die op de sokkel om te zien of de deurbreedten overeenkomen. Als alles klopt lijm dan de vloer erop met de deur opening vóóraan. Nu wordt de sokkel bekleed. Door de kartondikte is de lengte daarvan wat krap. Snijdt dus van de steentjesrand niet de kopkanten af. Lijm de steentjesbekleding om de onderste helft (let op de verschillende lengten!) en knip ze daarna pas op de hoeken af. Nu is de sokkel af.

Eventueel kun je nu gaatjes in het midden boren voor ledjes als je licht in je huisje wilt maken.

Trap en schoorsteen

Snijdt de trap uit en maak twee zeer kleine inkepingen waar je ze moet vouwen.

Baanwachtershuisje op schaal Z

Daardoor zie je aan de achterkant waar je moet rillen. Vouw de trap scherp tot een u-vorm. Er zit een steentjeskant waar je hem straks aan de sokkel plakt, gewoon negeren... Handig is om nu eerst van een restje karton een bodempje te knippen ter versteviging, waarop je straks die u-vorm kunt lijmen. Eigenlijk had het een onderdeeltje van de bouwplaat moeten zijn, maar ik bedacht het pas toen die al af was. Knip de aantreden (lichter) en optreden (donkerder) los.

Baanwachtershuisje op schaal Z

Knip de optreden twee kartondikten smaller, want die lijm je straks verticaal tussen de u-vorm in. De aantreden laat je breed, want die lijm je stuk voor stuk óp de u-vorm. Werk van onderaf, als laatste plak je het bordes erop. Dat mag aan de sokkelkant een beetje uitsteken zodat het bij de deur straks naadloos aansluit. Meet dus even uit of hij met de deuropening overeenkomt, zodat de blokwachter straks niet zijn nek breekt over een spleet!

Nu is de schoorsteen aan de beurt (in het sokkelkartonnetje). Snijdt hem uit, ril hem aan de binnekant en lijm hem in elkaar. Het bovenkantje (zwart) kun je het beste losknippen om het met lijmen netjes te verdelen. Lijm tenslotte de bovenste rand met de steentjes erop.

Baanwachtershuisje op schaal Z

Huisje

Neem het karton met de wanden en snijdt éérst de ramen en de deur uit. Pas later de wanden los snijden anders kun je ze niet vasthouden onder je snijlineaal. Let alvast op de rode raam-lijst, want dat raam wijkt af in maat. Op de inkjetsheet heeft die ook een rode rand.

Baanwachtershuisje op schaal Z

Snijtip raam:

Begin in een hoek en snijdt dan tot de helft. Draai het karton een halve slag en doe hetzelfde nog eens van de andere kant. Zo schiet je nooit uit. Ben je er niet in één keer door herhaal het dan, kijk aan de achterkant of je er deels door bent en doe het dáár nog een keer. Knip de hoekjes evt bij met een klein puntig schaartje. Pas als alle ramen er netjes uit zijn snijdt je de wandjes los.

Eventueel kun je nu de binnenkant zwart maken voor de ledverlichting, anders schijnen de wandjes straks misschien door.

Baanwachtershuisje op schaal Z

Vakwerk optioneel

De bruine sprietjes zijn het vakwerk. Er zijn twee soorten. De dikkere voor het buitenste kader en de staanders, de dunnere voor het tussenwerk. Ril eerst de wanden en vouw ze alvast een keer haaks. Houdt bij het vakwerk ook rekening met deze hoeken. Snijdt nu de langste latjes op maat, het buitenste kader, en lijm ze er op. Werk dan van buiten naar binnen met steeds kortere latjes. Wie zeer zuinig werkt heeft net genoeg, maar in een noodgeval kun je van het extra bruine plankjeskartonnetje nog latjes van 0,6mm snijden. Als je dit priegelwerk mentaal overleeft kun je verder met de ramen.

Baanwachtershuisje op schaal Z

Lijmtip raam:

Knip nu de ramen uit. Let op! het raam met de rode rand is smaller! Hou die dus apart. Bij transparante ramen moet je altijd de ruwere printkant lijmen: Dat is de kant waarop de letters ongespiegeld zijn. Let op! breng superglue aan op de achterkant van de muuropening, niét op het glas. Leg de wandjes op een witte ondergrond zodat je goed kunt zien of de ramen recht zitten.

Baanwachtershuisje op schaal Z

Wanden

Ben je tevreden over het vakwerk en de ramen dan volgt nu het bouwen. Vouw de wanden weer haaks en lijm ze samen tot een rechthoek. Let op! Net als bij de sokkel overlappen de voor- en achtergevel de zijgevels! Lijm het huisje nu vóór op de sokkel met houtlijm om het bij de voordeur zorgvuldig te kunnen positioneren! Aan de achterkant blijft dus een klein randje sokkel over.

Baanwachtershuisje op schaal Z

Je kunt in de hoeken van de wandjes natuurlijk ook micromagneetjes lijmen en hem dan los op de sokkel plaatsen. Pas nu snijdt je de deur uit en lijmt die achter de opening met de kleine vakjes boven. Let op! Aan de onderkant moet hij in de uitsparing passen. De plaklipjes moet je mogelijk inkorten. De vloer is namelijk óp de sokkel gelijmd. (een tekenfoutje waar we het niet over hebben zodat het niemand opvalt).
Nu houd je nog de drie borden over: Kies er één, snijdt hem uit en plak hem op een strategische plak aan de voorgevel.

Dak

Snijdt het pannendak uit, maar sla de afschuiningen nog even over! Het pannendak rillen en dan scherp vouwen. Pas nu knip je de schuine kanten eraf zodat ze overal precies gelijk worden. Die schuine kanten moet je vrij krap (schuin) maken, anders worden de kappen later druipneuzen die naar beneden hangen. Pas eerst af hoe je het dak precies verdeelt en lijm het dak dan aan één zijkant op het huisje. Twee kanten tegelijk is met superglue te riskant. Lijm daarna de tweede kant vast.

Baanwachtershuisje op schaal Z

Snijdt nu de twee kappen uit en vouw ze scherp. Nu zie je aan de vouwpunten wat uitpuilen door de kartondikte, want de 'binnenbocht' is kleiner. Dat uitpuilende karton moet je voorzichtig af knippen anders worden de kappen alsnog druipneuzen.

Baanwachtershuisje op schaal Z

Als je ze tegen het dak houdt moeten de onderkanten precies horizontaal zijn. Lijm de kappen nu aan de kopkanten van het dak. Let op! Ze moeten de driehoek in de breedte helemaal vullen! Dit is een lastig karweitje, maar als dat lukt kan je even op adem komen. Hierna is alles verder peanuts.

Details

Baanwachtershuisje op schaal Z

Knip nu twee speldenknoppen af met een (oude) schaar. Let op! De schaardikte is ongeveer de lengte van het steeltje. Lijm ze op de kopkanten van het dak als pinakels. De truc is even te wachten met loslaten tot de glue afbindt anders vallen ze er 'tig keer weer af.

Baanwachtershuisje op schaal Z

Snijdt de nokvorst uit en maak hem op lengte tussen de pinakels. Lijm hem erop. Nu heb je als het goed is nog je schoorsteen. Lijm die waar je hem wilt. Nu kun je er van heel dun messing, aluminiumfolie of een messingbuisje nog een schoorsteenpijpje op maken. Er zijn ook nog kartonnen dakgoten bij, maar er is niets op tegen om die ook zelf van metaal te maken. De gootpijpen zelf maak je dan van metaaldraad 0,3mm.

Nu kun je je eigen fantasie nog verder laten werken: een vaantje plaatsen, een bord plakken. Plant hier en daar een plantenbak, een moestuintje of een fiets. Zet de blokwachter zelf op de trap, wachtend op een trein en zijn vrouw met een gietertje in de tuin, etc. Maak er een leuk mini diorama van!

Geef jezelf een pluim als het allemaal is gelukt.

Baanwachtershuisje op schaal Z

Extra! 1:220 op 1-2-20

Heb je het baanwachtershuisje of Blockstelle mee gekregen op de beurs in Houten en gemaakt, mail dan vóór 30-1-'20 maximaal drie leuke (macro) foto's van je resultaat opZ. De beste wordt door spoor-Z beloond met een bouwpakket van Vollmer  (boerenwoning met schuur.)

Robert op-zet.nl 07/12/2019

 

Inzendingen wedstrijd baanwachtershuisje 1-2-2020

Het is vandaag 01-02-2020, de datum waarop onze wedstrijd afloopt en we een winnaar hebben gekozen. Allereerst een welgemeende felicitatie aan alle doorzetters die het baanwachtershuisje écht hebben gebouwd. Het was geen eenvoudige opgave. Verschillende details zijn bijzonder moeilijk, zoals de geveltoppen met pinakeltjes en al dat priegelige vakwerk. Maar een aantal mensen is het toch gelukt. Zij krijgen nog een persoonlijke mail en mogen een leuke attentie ophalen bij Gonard van Spoor-Z op één van de volgende beurzen te Houten.

Ook van diegenen die niet heben ingezonden hebben we vaak wel positieve reacties gekregen. Aan diegenen en aan alle inzenders onze hartelijke dank.

Eigenlijk hadden we niet durven hopen dat zoveel mensen het baanwachtershuisje opZ konden maken, maar dat konden ze dus wel en sommigen zelfs heel creatief. Zo kregen we een boomstronk met kerstboom te zien waarop het was geplaatst. Er zijn fraaie diorama's gemaakt waar het huisje het einde van een grindpad markeert boven een tunnel. Aan één huisje hingen bakken met bloeiende planten. Bij een andere verrees een schuurtje. Een zo'n huisje werd het wachthuisje bij een spoorwegovergang. Nu moesten we natuurlijk de leukste kiezen. De winnaar heeft veel extra's, een diorama waar het huisje op een plateautje is geplaatst. Daarin huist de verlichting. De baanwachter zelf is op weg naar het spoor waar net een rode Koff is aangekomen.

Natuurlijk kun je aanmerken dat geen van die huisjes volmaakt is, maar dit is toch écht de leukste, inzending 4. Hij is van Gérard Blaaubeen uit België. Van harte! De prijs, het bouwpakket van Vollmer (boerenwoning met schuur) staat voor u klaar bij Gonard Spoor-Z op één van de volgende beurzen te Houten.

prijs bouwpakket Z

Wie weet doen we het volgend jaar weer, dus in de gaten houden...